Emmaly: Nederland

Chronische pijn beleving van vrouwelijke migranten

Foto van EmmalyIk ben Emmaly, antropoloog met een achtergrond in houding- en bewegingstherapie Oefentherapie Cesar. Vandaar dat ik geïnteresseerd ben in de culturele beleving van pijn.  Ik ben benieuwd naar ervaringen van eerste generatie vrouwelijke migranten in Nederland met chronische pijn. Wat voor betekenis geven zij aan hun pijn met de achtergrond van hun multiculturele positie? Hoe ervaren zij de Nederlandse gezondheidszorg?

Ook de Nederlandse visie op gezondheidszorg is beïnvloed door culturele waarden. Wat betekent dit voor een multiculturele samenleving zoals we die in Nederland hebben? Hier is veel over geschreven, maar onderzoek laat zien dat er veel migranten uitvallen bij de revalidatie of therapie en dat het dus nog een belangrijk vraagstuk is.

Ik ga groepslessen oefentherapie geven aan vrouwen, en om daar observaties en interviews aan te koppelen. Daarbij hoop ik meer inzicht te krijgen in wat zij nodig hebben in de therapie om tot hun recht te komen.

Blog: Broodnodig
Geplaatst op 30 april 2014

Waar ik dacht dat brood typische Hollandse kost was, kwam ik er de afgelopen maanden achter dat brood ook een belangrijk onderdeel is van de Marokkaanse keuken, in ieder geval voor de vrouwen waar ik de afgelopen maanden mee omging. ‘s Ochtends bij het ontbijt hoort brood, lekker met witte kaas en honing, maar ook bij de andere maaltijden. “Als de broodrooster bij ons kapot is, is dat het eerste dat bij ons vervangen wordt,” vertelde een jonge vrouw die als stagiaire een van de groepslessen bijwoonde. “Want het brood hoort lekker warm te zijn.”

Ook een medewerker bij een van de vrouwenorganisaties in Amsterdam vertelde over hoe haar (Marokkaanse) deelneemsters van de koffie-ochtend over brood dachten. Eén van de vrouwen had die ochtend een vers zelfgebakken brood meegenomen. De vrouwen hadden haar gezegd dat brood nodig is om sterk te zijn en dingen in huis te doen. Als je geen brood eet val je om. Eerder was mij al een keer uitgelegd dat brood bij elke maaltijd zit. Het brood kan gebruikt worden als bestek, dus bij elke hap zit dan automatisch een stuk brood.

Voeding is naast het bewegen de afgelopen maanden tijdens de groepslessen ook een belangrijk onderwerp gebleken. Eten is een teken van gastvrijheid. Als er iets te vieren valt dan hoort daar veel lekker eten bij. Dit bleek ook wel tijdens het afscheidsfeestje, na mijn eerste serie lessen (daarna zijn we nog verder gegaan met een tweede serie). Er was een lange rij tafels beladen met pizza’s, broodjes, harsha (griesmeel koek), m’semen (soort pannenkoek) en koekjes. Maar ook bij de wekelijkse bijeenkomsten had er altijd wel iemand die ochtend iets gebakken en werd er gezamenlijk gegeten. Ook als iemand van het gezin thuiskomt of als er bezoek komt wordt er gegeten. Vaak betekent dit dat de vrouw de keuken induikt om wat voor te bereiden, er zijn geen vaste eet-momenten. Eet-momenten zijn ondergeschikt aan de sociale activiteiten en het ‘bij elkaar zijn’. Sommige vrouwen gaven aan dat ze vaak vergeten te eten, en pas om 12 uur of 16 uur voor het eerst op de dag eten.

Bijna alle deelneemsters bleken overgewicht te hebben. Er leefde de wens om af te vallen, maar diëten werken niet of maar even. Daarom zijn we hier, tijdens een tweede serie groepslessen bij de moskee dan ook concreet mee aan de slag gegaan. Hiervoor heb ik versterking gekregen van Karlijn, voedingsdeskundige die dat onderdeel voor haar rekening nam. Tijdens de lessen werd er uitgelegd dat de spijsvertering juist op gang komt wanneer er wordt gegeten en dat het belangrijk is om te ontbijten en om gespreid gedurende de dag te eten. Twee handen vol voor een maaltijd, en een handje voor een tussendoortje. Bietjes zijn een voorbeeld van een hele gezonde groente, maar in brood zitten juist veel koolhydraten. Ook bespraken we hoe je gezonder kan koken. Want de Marokkaanse gerechten bevatten veel groente en vlees en zijn op zichzelf niet ongezond.

Er was veel interesse voor informatie over het lichaam en voeding. Binnen de groep kwam een discussie op gang en er werden tips aan elkaar gegeven. Want je kunt er zelf wel thuis mee aan de slag gaan, maar wat als je bij je zus komt en van alles krijgt voorgeschoteld? Iemand gaf toen de tip om om een rijstwafel te vragen zodat je toch mee kan eten, maar geen koek eet. Of om bij de maaltijd een vork te gebruiken in plaats van brood en kleine hapjes te nemen.

Het Islamitische geloof was ook een motiverende factor om gezond te eten. Eén van de vrouwen gaf bijvoorbeeld aan dat 1500 jaar geleden door de Profeet al gezegd was dat je met twee kleine witte dingen moet uitkijken: suiker en zout. Ook was er een verhaal waarin naar voren kwam dat mensen die wachten als ze trek hebben tot ze écht honger hebben (en dus niet teveel eten) minder een dokter nodig hebben. Een inspirerende uitspraak werd eraan toegevoegd: “Je moet je ziel opvoeden, en je lusten temmen.”

Afgelopen week was het de laatste bijeenkomst. Bij de evaluatie vertelden sommigen dat ze oefeningen nu echt in hun dagritme opgenomen hadden en dat ze merkten dat ze geen pijn meer ervoeren. Anderen vonden het fijn om in de groep te bewegen maar deden het nog niet thuis. Qua voeding hadden ze veel geleerd en vonden ze het erg interessant, maar drie keer was veel te kort! Er was veel enthousiasme om als groep aan de slag te gaan: om samen te wandelen en samen gezonde salades te maken. We namen afscheid–nou ja, nog niet helemaal, want als de scriptie achter de rug was moesten we terug komen zodat ze een maaltijd voor ons konden bereiden. Maar dan wel een hele gezonde met veel groente.

Blog: Van mens tot mens

Geplaatst op 20 maart 2014

Terwijl ik duik in de leefwereld van mijn informanten–grotendeels Marokkaanse vrouwen–leer ik misschien nog wel het meest door zelf een soort migrant te zijn in hun wereld. Ik geniet van lekker Marokkaans eten en gezelligheid in de moskee en bij de vrouwencentrums. Ik heb nu een paar keer Arabisch les gehad bij iemand thuis. Ik merk dan de frustratie en tegelijkertijd de voldoening van leren van een vreemde taal en schrift. Ook heb ik iets geproefd van het moeten aanpassen aan een samenleving die niet is ingesteld op jouw gewoontes. Zo was ik mee met een uitje naar het Leidse Volkenkunde museum naar de tentoonstelling over de hadj naar Mekka. Uitrustend in de lounge rond het middag uur kwam er een discussie in het Arabisch. Na een tijdje legde iemand aan mij uit dat het tijd voor gebed was en dat de discussie ging over waar dat te doen en over de zon en welke kant op het oosten was. Dingen waar ik me normaal niet mee bezig houd maar voor hen heel gewoon deel van elke dag.

20140224_135103Door met de anderen op te trekken heb een reacties van andere mensen ervaren tegenover ons als groep. Tijdens datzelfde uitje naar het museum merkte ik verbaasde en soms fronsende blikken van mensen die onze groep (waarvan de meesten bedekt met hoofddoek) tegen kwamen. Ook merkte ik hoe leuk het was dat personeel van het museum ons begroette en verwelkomde  in het Arabisch, “onze” eigen taal. Een paar weken daarvoor deed ik mee met een wandelgroep van ongeveer 20 vrouwen op de paden om het Slotermeer in Amsterdam. Ook daar werden we werden we bekeken, soms vriendelijk of nieuwsgierig, maar ook fronsend. Een keer werden we uitgescholden door iemand die vond dat op de verkeerde kant van het pad liepen. Dit alles terwijl ik gewoon van mens tot mens contact heb met deze vrouwen.

20140129_103359In de afgelopen weken heb ik op drie locaties groepslessen gegeven. Twee verschillende in Amsterdam, en twee keer in de week op dezelfde locatie in Rotterdam. Dat laatste werd me gevraagd, of ik niet twee keer in de week kon komen omdat er meerdere vrouwen interesse hadden. Op de andere locaties duurde het wat langer om op gang te komen. Er vielen een paar dagen uit vanuit de locatie of met de vakantie, en er was veel doorstroom van vrouwen die maar een of twee keer kwamen en dan niet konden.

Iets waar ik tegen aan liep bij een groep in Amsterdam was dat de vrouwen meestal zeiden dat ze gelijk weg gingen na de les, waardoor er weinig mogelijkheid was om te praten. Toch bleven de meesten wel hangen voor wat informeel gesprek en dat bracht me op het idee om Marokkaanse thee te serveren met wat (gezond) eten erbij. Onder het genot van een hapje en drankje bespreken we onderwerpen als gezondheid, pijn, stress en overgewicht. Ik merk dat het extra contact ook meer binding geeft als groep. Bij een van de groepen word ik ondersteund door een voedingsdeskundige die voedingsadvies geeft.

De vrouwen die bij de groepslessen komen zijn voornamelijk in Marokko geboren en tussen de 39 en 61 jaar. Hoewel er een aantal zijn met gediagnosticeerde aandoeningen zoals artrose of darm aandoeningen, hebben de meesten last van chronische pijn. Dat wil zeggen, pijn waarvan er geen duidelijke oorzaak is. Vaak is dit pijn in de nek en schouders, maar ook pijn in de rug, knieën en voeten komt vaak voor.

De vrouwen die ik spreek weten niet goed waar hun pijn vandaan komt.  Als ik vraag naar een mogelijke oorzaak noemen sommigen een verkeerde houding of te weinig beweging. Maar vaak krijg ik vaak te horen “druk, stress.” Waar komt deze drukte en stress vandaan? De zorgen om de kinderen en de taken in het huis worden genoemd. Kinderen luisteren niet, die zijn alleen maar bezig met hun telefoon heb ik meerdere malen gehoord. Ook is bij vrouwen die ik spreek bezorgdheid dat de kinderen wat overkomt. Deze ervaren stress is iets wat ik in de interviews graag verder wil uitdiepen. Zou het wonen in Nederland hier ook iets mee te maken hebben?

Ik krijg van sommige leuke reacties, bijvoorbeeld: “Die oefening van de schouders doe ik elke ochtend, na het bidden. Het helpt echt!” Dat is natuurlijk erg leuk om te horen. De komende weken zal ik nog meer interviews doen en de groepen afronden en evalueren.

Blog: Herkenning

Geplaatst op 23 januari 2014

“Ben jij Marokkaans?” vraagt het vijfjarige meisje mij fluisterend terwijl ze mij met haar grote donkere ogen aankijkt. Ze was plotseling naast mij komen zitten achterin de vrouwenruimte van een moskee tijdens het vrijdaggebed toen de vrouwen in rijen gingen staan. De vraag verrast me, omdat ik me niet erg op mijn plek voel met broek aan en zonder hoofddoek, maar dat lijkt voor haar niet uit te maken. Hoewel, misschien was dat ook wel de reden voor haar vraag. Ik zeg “nee,” en ze vraagt of ik Nederlands ben. Ik bevestig dat, en vraag wat zij is. “Mm, ook Nederlands” fluistert ze zelfverzekerd terug na een ogenblik. Ik fluister of ze het Arabisch kan verstaan, en dat kan ze, “en ook Marokkaans en Turks” vertelt ze trots. Terwijl ze hokjes en talen aan het ontdekken is, (wat op zich antropologisch interessant is) is ze heerlijk onbevangen en open, en dat doet mij ontspannen. Iets daarvoor was ik met haar oma in gesprek die met mij deelde dat ze vaak het gevoel kreeg dat er er in Nederland negatief tegenover Islam en Marokkanen word gedacht. Ze vroeg zich af, “waarom?” Ik vind het een goede vraag. Het voelt alsof me een spiegel wordt voorgehouden.

Ik ben vóór het gebed al in de moskee om de mogelijkheid te bespreken om groepslessen aan te bieden voor vrouwen met chronische pijn. Ik wordt vriendelijk verwelkomd met thee en koekjes. Mijn contactpersoon heeft zelf langere tijd last van haar schouder en ik grap dat goed is, dan heb ik een eerste deelnemer. Ook de andere vrouw die op de vloerkleden een groot boek zit te lezen, wil wel mee doen. Terwijl de andere vrouwen binnen druppelen wordt er actief voor de groepsles geworven; de meesten hebben wel pijnklachten. Voor het gebed heb ik al 10 deelnemers, maar omdat de ruimte daarvoor eigenlijk te klein is vragen ze of ik niet twee keer kan komen. Een vrouw vertelt dat ze al fysiotherapie had gehad, maar dat het niet geholpen had. Bij een ander had het een beetje geholpen. Ze leken zich er een in te berusten, maar ze wouden best meedoen. We spreken af om vanaf volgende week vrijdag te beginnen. De tafel, die blijkbaar speciaal voor mij was neergezet wordt afgebroken en we gaan zitten voor het vrijdag gebed.

Ik ben nu een aantal weken op avontuur, niet in een ver land maar gewoon in Nederland.  De eerste twee weken stonden vooral in het teken van opstarten en lijntjes uitzetten. Ik vond het opvallend dat het noemen van chronische pijn meerdere malen een lachje (van herkenning?) bij hulpverleners en vrouwen zelf opwekte, met bevestiging dat het vaak voorkomt. Hoe komt het dat chronische pijn haast typerend lijkt te zijn voor 1e generatie Marokkaanse vrouwen? De vrouwenorganisaties die ik gesproken heb waren erin geïnteresseerd om met mij mee te werken om mij ruimte te bieden voor de groepsles, en om vrouwen uit hun netwerk te werven. Ik heb een paar keer had meegelopen met een wandelgroep in Amsterdam van ongeveer 20! vrouwen en heb toen zelf ook mensen kunnen vragen en daar werd positief op gereageerd. Even ter zijde, ik ben onder de indruk van de organisaties waar ik contact mee heb. Ze bereiken en activeren veel vrouwen die in een negatief spiraal van inactiviteit en lage eigenwaarde zitten. Deze ‘empowerment’ lijkt vooral te beginnen met aandacht hebben en luisteren.

Maandag was een mooi begin met een eerste les met vier deelnemers (ik heb mij laten vertellen dat een goede opkomst is voor een eerste keer)! Deze groepsles deed ik samen met een voedingsdeskundige die een onderdeel verzorgde over voeding. Er was veel interesse in informatie over hoe het lichaam werkt en wat gezond is. Mijn hoop is dat de vrouwen over een aantal weken hun lichaam iets beter begrijpen en zullen hebben wat nodig is om met de pijn om te kunnen gaan.

Het lijkt erop dat ik vier verschillende groepen kan doen, twee in Amsterdam en twee in Rotterdam. Ik ben nog steeds bezig met regelen en zoeken naar deelnemers, omdat bijvoorbeeld voor de les van dinsdag niemand was gekomen. Daarnaast ben ik bezig meer informatie te krijgen over een protocol dat is ontwikkeld voor een groepsprogramma voor dezelfde doelgroep. Het zou mooi zijn als ik daarop kan voort borduren.

Ik hoop een volgende keer meer te kunnen zeggen over hoe de groepslessen gaan. Voor nu heb ik vooral sfeer kunnen proeven en reacties kunnen aftasten. Zoals ik al zei, ik heb mezelf meerdere keren laten vertellen dat veel eerste generatie migranten vrouwen langdurig last hebben van pijnklachten. Hoe zouden vrouwen zelf hun pijn verklaren? Voor mij lijkt het een bevestiging dat de vragen waar ik mee bezig ben relevant zijn.

5 Reacties op Emmaly: Nederland

  1. Greetje schreef:

    Hoi Emmaly,

    Klinkt heel interessant allemaal, heel veel succes en plezier met dit onderzoek en de groepslessen die je gaat geven!! Groetjesss

  2. Sietske schreef:

    Hee Em,
    Veel succes!
    Liefs…

  3. Ankie schreef:

    Hallo emmaly,

    Succes met je onderzoek. Ben benieuwd!

  4. willie schreef:

    go Em go! zie er naar uit je ervaringen te horen! suc6!!
    knuffel,
    mam

  5. Donate schreef:

    Heel veel succes Emm!
    Wijsheid en geduld van God toegewenst!
    Dikke knuffel ;)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>