Maida: Bolivia

 Interculturele ambities vertaald naar Boliviaans onderwijs

MaidaHoi allemaal! Ik ben Maida, voorheen studente Journalistiek aan de School van Journalistiek te Utrecht en nu masterstudent Cultural and Social Anthropology aan de VU. Ik ben al jaren reisgek en in de zomer van 2010 ben ik verliefd geworden op het Zuid-Amerikaanse continent. Vooral de mensen en de geschiedenis spreken me aan en zo ben ik uiteindelijk ook bij mijn huidige onderzoekslocatie aangekomen: Bolivia.
Het is inmiddels zeven jaar geleden dat Evo Morales de eerste inheemse president van Bolivia werd. Sinds 2009 is de nieuwe grondwet van kracht en met die grondwet  werd ook leven geblazen in de nieuwe educatiehervorming van de Morales regering.  De nieuwe wet wil oa tweetalig onderwijs aanbieden, waarbij inheemse talen voorrang krijgen op het Spaans. Een ander belangrijk aspect van de nieuwe regering en ook het onderwijs is intercultural education. Kort gezegd is het doel om lessen te baseren op kennis uit alle culturen in het land en om kinderen hun culturele kennis te laten uitwisselen.
Een mooi doel op papier, maar niet iets wat zomaar uit te voeren is. In 1994 was er ook al een onderwijshervorming in Bolivia, waarbij tweetalig onderwijs en een multiculturele samenleving centraal stonden. De uitvoering bleek echter problematisch, met ongeschoolde leraren en onvoldoende schoolmethodes. Wat ook een groot obstakel was, was dat leraren en ouders vaak twijfelde over de voordelen van dit soort onderwijs: was Spaans leren niet veel beter voor de toekomst van de kinderen?
Dit zijn allemaal vragen die nog steeds spelen en waar mijn onderzoek deels over zal gaan. De komende maanden ga ik meelopen op basisscholen, maar ik ga ook meelopen bij het omscholingsinstituut van leraren. Wat leren zij over intercultureel onderwijs en hoe vertalen zij dit daadwerkelijk naar de klas? Daarnaast wil ik kijken naar wat deze aanpak doet met de kinderen in de klas.

Blog: Contrasten en voorbeelden
Geplaatst op 28 april 2014

Drie weken. Drie weken ben ik alweer terug in Nederland. Als ik eerlijk ben zijn het er zelfs al bijna vier, maar ik kan het gewoon niet over mijn lippen krijgen. De eerste week leefde ik in een soort bubbeltje, vol met herenigingen en borrels om “eens goed bij te praten”. Maar hoe vat je drie maanden vol ongelofelijke ervaringen samen? Nu ik mijn vierde week in ga (tja, laat ik er maar aan toegeven) merk ik dat de belangstelling alweer afneemt: het leven gaat door. Gelukkig heb ik dit blog nog, waarvoor ik me voor één middagje weer heel eventjes ‘bijna’ vier weken vóór mijn vertrek mag wanen.

In mijn vorige blog vertelde ik over mijn ervaringen in de Zona Sud, het armere gedeelte van de stad. In mijn laatste weken in Cochabamba bezocht ik juist een van de beste scholen. Ik had al vroeg contact met deze school en de directeur gaf mij alle vrijheid om klassen te bezoeken. Ik heb wederom mijn ogen uitgekeken, ditmaal vooral vanwege het grote contrast met de scholen waar ik eerder heb geobserveerd.

2014-03-14 12.15.22Ook hier galmden de stemmen van spelende kinderen door de klaslokalen en was er bijna nooit een tafeltje vrij voor mij. Toch stond deze school wat sommige dingen betreft haaks op eerdere ervaringen. Hoewel er in elke klas minstens 45 kinderen zitten, was er van de mij inmiddels zeer bekende onrust geen sprake. Leerlingen werken rustig door, staan bijna niet op zonder toestemming, hebben hun huiswerk gemaakt en komen op tijd binnen. Iedereen die wel eens in een Boliviaanse school heeft gewerkt, weet dat dit een zeldzaam fenomeen is.

Docenten
Niet alleen de leerlingen waren anders, ook de docenten die ik interviewde hebben veelal een andere werkhouding. Ze zijn heel gemotiveerd en steken heel veel tijd in hun lessen, iets wat je ook terugziet aan de kwaliteit. In deze klassen zag ik voor het eerst groepswerk, toneel en presentaties. Allemaal werkwijzen die de nieuwe wet ook aanmoedigt. “De overheid kijkt naar ons voor het maken van nieuwe regels,” vertelt een docent. De directeur bevestigt de voorbeeldfunctie van hun schoolsysteem.

Terwijl ik daar rondloop, zweeft de vraag “waarom hier wel?” de hele tijd door mijn hoofd. Het is waar dat deze school betere voorzieningen heeft dat vele anderen. Doordat het ’s ochtends een privé school is, kan de openbare middageditie meegenieten van de faciliteiten die met het ochtendgeld gekocht worden. Zo is er een computerlokaal, uitgebreide bibliotheek met computer voor de leerlingen, een modern en goed onderhouden gebouw en lokalen en zijn er zelfs technische hulpmiddelen in de klassen. Zo is er in groep 1 (vergelijkbaar met groep 3 in Nederland) zelfs een digibord, dit is echt uitzonderlijk.

2014-03-19 17.07.28Zijn het dan de faciliteiten die zorgen voor het betere niveau, de gemotiveerde docenten en rustigere leerlingen? Natuurlijk is er meer. Omdat deze school bij een landelijke kerkelijke organisatie aangesloten zit, werken zij met een bepaalde didactische methode. Alle docenten werken hiermee en daarnaast levert de organisatie ook schoolboeken van kwaliteit. Naast deze consistente didactiek is er ook intensief contact met de ouders: als je jouw kind op deze school wilt hebben, neem je verantwoordelijkheid als ouder om hem te begeleiden buiten de lessen. Zo niet, dan wordt geadviseerd een andere school te zoeken.

Overeenkomsten
Tijdens mijn observaties en interviews realiseer ik me inderdaad dat ik dingen van de nieuwe reforma terugzie in het beleid van de school. Meer contact en verantwoordelijkheid bij de ouders bijvoorbeeld, iets waar mijn andere twee scholen nu mee beginnen, maar hier al met jaar en dag verplicht is. Een ander voorbeeld zijn de Engelse lessen die al jarenlang bezig zijn en creatieve lesvormen. Ook in de schoolboeken zie ik de invloed (of het voorbeeld?) van de nieuwe wet.

Ik vind het een kip en ei situatie, want wat betekent dit? Heeft deze school inderdaad een voorbeeldfunctie en betekent dat dus dat als alle scholen het op deze manier gaan doen zij beter presteren? Of zijn deze aspecten een onderdeel of zelfs een gevolg van andere omstandigheden (namelijk een beter gebouw, ander soort bestuur, goede faciliteiten: gewoon meer geld) die in het geheel zorgen voor een betere leeromgeving.

2014-03-19 17.27.55Ikzelf denk het laatste en dit zal ook zeker terug te zien zijn in mijn scriptie. De reforma  is erg filosofisch en ambitieus, maar richt zich bijna niet op de prangende problemen van het onderwijs in Bolivia. De wet heeft een nationalistische boodschap die samenhangt met het politieke programma van Morales. Maar het onderwijs heeft andere dingen nodig, zoals gemotiveerde docenten met een beter salaris, opgeknapte scholen met kleinere klassen, goede didactische materialen voor niks en meer van dit soort essentiële factoren. Het is te hopen dat dit in de toekomst duidelijk wordt en dat de overheid ophoudt met het gebruik van educatie als een politiek instrument.

Dit is voorlopig mijn laatste blog: ik trek mij nu terug in donkere bibliotheek hokjes met koffie en mijn laptopje. Mocht je geïnteresseerd zijn in mijn scriptie, stuur me dan een mailtje.

Blog: Teaching and observing, observing and teaching
Geplaatst op 17 maart 2014

!Oye! Eschucha me, ahora es mi ultimo…. mi ultimo…” shit, wat is ‘waarschuwing’ ook weer in het Spaans? En ‘straf’… en ‘huiswerk’??? Voordat ik het me weer kan herinneren realiseer ik me dat veertig paar ogen me aanstaren en dat stemmen verstommen door mijn strenge, doch onafgemaakte dreigement. In een microseconde ga ik over in een vloeiende uitleg van de Engelse oefening die groep 4 moet maken. Vervolgens gaan ze wonderbaarlijk genoeg aan het werk, en kan ik even zitten voor het eerst deze vrijdagmorgen.

foto 1Hierboven een kleine indruk van mijn eerst week ‘observeren’ op een basisschool in Cocha. Observeren tussen haakjes inderdaad, want nog voordat ik een hele bladzijde had volgepend, werd ik door de directrice uit de klas geroepen. Terwijl ze me voorging naar een ander klaslokaal vertelde ze me dat een lerares onverwachts met pensioen was gegaan en dat er nog geen vervanging was. Terwijl ze me voorstelde aan de kinderen (huh, ‘professor Maida’?) liep de directrice al weer naar de deur en pas toen de deur dicht sloeg realiseerde ik me dat ik voor mijn eigen klas stond. Alleen.

Uiteindelijk heb ik de hele eerste week van het schooljaar lesgegeven. Het was niet makkelijk, met mijn soms nogal beperkte Spaanse vocabulaire en het grote aantal kinderen in het lokaal. Maar er zitten natuurlijk ook genoeg voordelen aan; een levensechte ervaring van lesgeven in Bolivia. Uit eerste hand heb ik meegemaakt hoe het is om als leraar te beginnen aan een schooljaar; geen materiaal om mee te werken, geen methode die klaarligt en een groep kinderen die je op alle fronten uitdagen. Al is dat laatste denk ik wel universeel.

Stoelenjacht
Na die week leek ‘enkel’ observeren een eitje en ik moet toegeven dat het een stuk relaxter is. Omdat er in Bolivia scholen in de ochtend of in de middag zijn, bezoek ik twee scholen per dag. Mijn ochtendschool is elke week hetzelfde, zodat ik hier wat langer achter elkaar observaties kan doen. In de middag verander ik elke twee weken. Mijn afgelopen twee weken was ik in de Zona Sud, het arme gedeelte van Cochabamba. Voor mijn onderzoek heel interessant, want nu kan ik scholen van verschillende lagen van de samenleving vergelijken.

CB laatste dag (40)Mijn observaties en interviews zijn gericht op de nieuwe onderwijswet, maar er komt natuurlijk veel meer voorbij op zo’n schooldag. Ik zie de uitdagingen waar de leraren dagelijks mee moeten werken, zoals het groot aantal leerlingen per klas. In de Zona Sud, maar in het centrum trouwens ook, loopt het aantal op tot 45 of 50 leerlingen en meer dan eens moest ik samen met leerlingen op zoek naar stoelen of tafels om de les te volgen.
Met zoveel leerlingen is beoordelen, nakijken en differentiëren een grote klus. Met de nieuwe wet wordt van de leraren verwacht dat zij hier echter wel meer aandacht aan gaan geven. De persoonlijke ontwikkeling van elk kind moet worden bijgehouden en er moet beoordeeld worden hoe hun ontwikkeling bijdraagt aan de samenleving. Met behulp van een nieuwe berekening zullen al deze aspecten bijdragen aan het rapportcijfer, dat nu elke drie maanden wordt uitgegeven. In theorie ben ik het eens met deze aanpassingen, maar ik zie ook hoe onmogelijk het kan zijn in een overvolle klas, waar orde houden soms zelfs niet haalbaar is.

Normen en waarden
Naast het observeren ben ik ook geregeld aan het interviewen en dat gaat soms echt alle kanten op. Zo word ik meer dan eens bekeerd door een van mijn twintig nieuwe mama’s op mijn ochtendschool en ben ik nu zelfs de trotse eigenaar van ‘I love Jesus‘ oorbellen. Mijn vriend, familie en toekomst worden veelvoudig besproken en iedereen vertelt me over ”leche de Holanda” (melk uit Holland). Er was hier namelijk een tijd dat Nederlandse melk door iedereen gedronken werd en op de zak melk stond een kek plaatje van een Noord-Hollandse dame in traditioneel kostuum.

Na enkele omzwervingen lukt het me gelukkig wel altijd om weer terug op het onderwerp te komen en inmiddels herken ik al enkele patronen. Zo heerst er onder de docenten een soort gemeenschappelijk gevoel van verlies van waarden onder kinderen. Dit wordt veelal geweten aan de ouders, die of niet juist opvoeden, of veel buiten huis zijn. Een intrigerend aantal ouders werkt bijvoorveeld in Argentinie, Chili of Spanje. De nieuwe wet, die preekt voor een herwaardering van de oude normen en waarden, sluit wat dit betreft aan bij het sentiment van de leraren. Dit beaamen ze, maar tegerlijkertijd geven ze aan bang te zijn voor een achteruitgang doordat er zoveel waarde wordt gehecht aan ‘oude kennis’.

Zoals jullie in dit bovenstaande blog misschien al een beetje hebben kunnen lezen, gaat de educatiewet gepaard met dubbele gevoelens. Dit was een greep uit de voorbeelden die ik inmiddels heb verzameld en ik kan niet wachten om mijn getranscribeerde interviews (dit transcriberen kan echter nog wel even duren) op tafel te leggen en connecties te maken. Zoals vele van jullie weten ga ik mijn laatste weken alweer in. Dit blog heeft lang op zich moeten wachten, vooral omdat ik gewoon niet wist waar te beginnen (en dat stapelt zich op). In mijn volgende blog zal ik jullie vertellen over mijn laatste weken en misschien zelfs al een tipje kunnen oplichten van vers gemaakte connecties!

Carnaval 216

Blog: De eerste stappen
Geplaatst op 10 januari 2014

Iedere keer als ik snel de straat oversteek terwijl er vier volkswagen busjes en een motor op me afkomen, iedere keer als ik een verse jus bestel bij een inheemse vrouw die ze ter plaatse voor me perst, iedere keer als ik verwonderd om me heen kijk naar alle kleuren, mensen en klanken, iedere keer denk ik: dit moet ik echt nooit vergeten.

Als je ergens heen reist waar je nog niet eerder bent geweest, een plek waar veel mensen die je kent nog niet zijn geweest, wil je het zo goed mogelijk onthouden en kunnen omschrijven. Vertellen over de opwinding bijvoorbeeld, die je voelt als je voor het eerst op La Cancha komt, een van de grootste markten van Bolivia. Zoveel indrukken en hier dan toch de eerste poging. Een eerste blog over mijn ervaringen in Cochabamba, Bolivia en de eerste stappen van mijn onderzoek.

Gecoördineerd bedelen
Als je Cochabamba googled, kan je lezen dat het de derde stad van Bolivia is. Voor haar liggen Santa Cruz en de hoofdstad, La Paz. Die laatste heb ik op mijn weg naar Cochabamba ook bezocht. Beiden zijn groot, veel groter dan Rotterdam of Amsterdam in ieder geval. Cochabamba ligt in een vallei, groene bergen (noord) en grijze bergen (zuid) omringen de stad als een stadsmuur voor reuzen. La Paz is meer een stad op een berg, of twee eigenlijk, waardoor je (met taxi’s) soms bijna verticaal omhoog rijdt.

De mensen in Cochabamba zijn naar mijn indruk ook anders dan in La Paz. Geografisch en statistisch gezien (maar van dat laatste houden antropologen natuurlijk niet echt) wonen er in La Paz meer Aymara, dat is de tweede grootste inheemse samenleving van Bolivia. In Cochabamba wonen meer Quechua, en dat is ook wel te observeren. Quechua vrouwen, zo vertelde mijn wijze docent Ton Salman mij, dragen een kortere rok (pollera) dan de Aymara vrouwen in La Paz. Deze rokken zijn vaak heel kleurrijk, met vele lagen en vouwen, waardoor de heupen van deze vrouwen drie keer zo breed worden. Hier kennelijk alleen maar een pluspunt. Ook de hoedjes zijn anders. In La Paz zie je veel hoge bolhoedjes, terwijl de vrouwen in La Paz een soort zonnehoed dragen, vaak met bloemetje erop.

Nu zien jullie misschien een stad voor je met enkel inheemse mensen (of vrouwen) maar dat is verre van het geval. Ja, in het straatbeeld zijn ze altijd wel te vinden, maar nog meer zie ik mensen hetzelfde als ik gekleed zijn. Hoewel volgens vele cijfers meer dan 60 procent van de Boliviaanse bevolking zich als inheems classificieert, observeer ik hier dat dit in de kleding in ieder geval niet is terug te zien. Het viel me wel oDSC01497p dat veel van de bedelaars en zwervers juist vrouwen (nooit mannen) inheemse kleding dragen. Toen ik hiernaar vroeg, vertelde mijn mamita me dat dit soort bedelen vaak gecoördineerd wordt vanuit de omliggende campos (inheemse dorpen). De vrouwen leveren aan het eind van de dag de opbrengst in en worden hiervoor betaald. Ik vroeg me wel af: is dit waar, of is dit een verhaal dit alleen rondgaat in de niet-inheemse gemeenschap?

Interviewen
Tja, wat doe je dan, als je aankomt op de plek van bestemming? Voordat ik arriveerde reisde ik samen met studiegenootjes Lindy en Kristin vanuit Lima (Peru) naar hier. Het was een flinke reis met heel wat uurtjes in de bus, maar het was ook wel een fijne tijd om even te wennen aan je nieuwe omgeving. Zo kwam het dat, toen Lindy en ik in Cochabamba aankwamen, de zenuwen ons niet de nek om deden. We namen contact op met de organisatie die ons gastgezin regelde en twee dagen later zaten we beiden onder de vleugels van onze nieuwe familia’s.

De eerste stappen van het onderzoek zijn al gezet. Begin deze week had ik een afspraak met een professor van de universiteit van Cochabamba. Hij geeft ook les voor PROFOCOM, het omscholings instituut van leraren waar ik wil observeren en interviewen. Hij kan me helpen met toegang krijgen, maar ik moet nog wel iets van twee weken wachten. Ik kan in de tussentijd wel al het materiaal van het instituut bekijken. Ook ga ik misschien Engels lessen geven, als een soort bedankje voor de medewerking, dus deze kan ik ook voorbereiden.

Het leven bij een Boliviaanse famillie is ook erg leuk en leerzaam en kan me zelfs helpen bij mijn onderzoek. Zo heb ik gisteren zelfs mijn eerste interview afgenomen, met een bevriende lerares van mijn mamita. Mijn recorder deed raar, de vrouw sprak in een adem door en ik moest halsoverkop mijn notebook zoeken, dus vlekkeloos kan je het niet noemen. Maar de kop is er af en ik heb het gevoel dat deze drie maanden zeer leerzaam, waardevol en onvergetelijk gaan worden.

16 Reacties op Maida: Bolivia

  1. wwessl marinus schreef:

    Hopelijk heb je het leuk

  2. Cilia marinus schreef:

    Wat een leuk verhaal! En leuk verteld. Ik ga je zeker volgen!

  3. Marleen schreef:

    Klinkt alsof je het leuk gaat hebben! Ben nu al benieuwd naar je volgende blogje :D

  4. Ingrid schreef:

    He lieverd, klinkt goede. We spreken elkaar.

  5. Mirte schreef:

    Klinkt goed Mai! Lekker bezig daar ;) ben benieuwd naar je volgende blog. Vergeet niet te genieten tijdens het harde werk ;) xx

  6. Lindy schreef:

    Ik kan de eerste indrukken niet beter omschrijven! Well done! :)

  7. Mariette schreuder schreef:

    Hi Mai wat leuk om te lezen. Ik ga je volgen.

  8. Agnes schreef:

    He maida, ik heb je blog gelezen. Je hebt het erg leuk geschreven en het is een interessant onderwerp en uitdaging. Onderwijs, en dan ook nog in zo’n mooi land. Ik ga je ook volgen :)

  9. Angeline du Mée schreef:

    Leuk Mai, dit wordt echt wat! Dat voel ik aan mijn klompen! Heel veel succes maar vooral heel veel plezier! Liefs Angeline

  10. He stoer nichtje van ons.
    Heel leuk en interessant om te lezen. Smaakt naar meer.

    Groetjesand a big hug.

  11. Gisella du Mee schreef:

    So very proud of you….this is what we were talking about in BA ,you live your dream and we follow you e ery step on your way

  12. Julie schreef:

    Jaloers:-) als ik dat zo lees! Kijk uit naar je volgende bloggxxxxx

  13. Rob du Mee schreef:

    Lieve Maida, Fijn dat je een super start hebt. Leuk en interessant om op deze manier met je mee te reizen. Mijn herinnering aan ZA is dat hoewel de mensen het lang niet altijd breed hebben, ze rijk zijn met muziek, kleuren, gastvrijheid en vrolijkheid.
    Het georganiseerd bedelen geloof ik wel. Is ook zo in India, maar dan minder romantisch.
    Ze moeten het daar afdragen aan georganiseerde “groepen”. Heel veel plezier, positieve avonturen en succes gewenst. Dikke knuffel Rob.

  14. Nina schreef:

    Ha Mai, super leuk om te lezen, krijg een goede sfeerimpressie:)
    Succes met de volgende stappen in het onderzoek! en vooral have fun! xx

  15. Dieneke schreef:

    Ha Maida!

    Leuk om te lezen, ik zal je zo af en toe volgen. Ik wens je een super tijd toe!

    Gr Dieneke

  16. Ellen schreef:

    Hoi Maida,

    Het verhaal leest alsof ik daar rondloop. Ben benieuwd naar je volgende stukje.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>